Xứ Đoàn Các Thánh Tử Đạo Việt Nam
Chương IV, chương cuối. Ba chương trước đi từ bờ hồ Galilê tới một pháp trường ở Mỹ Tho rồi tới một ngôi thánh đường; chương này kể chuyện những đứa trẻ quàng khăn trong chính ngôi thánh đường ấy — và vì sao các em mang tên các vị đã chết năm 1861.
Xứ Đoàn này là gì
Trước khi kể chuyện đã xảy ra, cần nói rõ đang kể về cái gì: bản chất, mục đích, tôn chỉ, và ý nghĩa chiếc khăn quàng mà mỗi đoàn sinh mang trên vai.
Cái tên Xứ Đoàn Các Thánh Tử Đạo Việt Nam không phải một cái tên đẹp chọn cho kêu. Nó là điểm cuối của một sợi dây chạy suốt ba chương trước. Năm 1861, Cha Phêrô Nguyễn Văn Lựu bị chém ngoài thành Mỹ Tho, và năm sau hai mươi bảy giáo hữu Ba Giồng chịu chết ở gò Chết Chém — Chương II. Năm 1988, tại Rôma, Đức Gioan Phaolô II tôn phong 117 vị trong số các chứng nhân ấy lên hàng Hiển Thánh — Chương I. Năm 2005, khi đoàn thiếu nhi của giáo xứ được dựng lại trong lòng ngôi Nhà thờ Chánh Toà — Chương III — các em nhận lấy chính danh hiệu chung của các ngài. Một trăm bốn mươi bốn năm nối một lưỡi gươm với một chiếc khăn quàng.
Bản chất, Mục đích & Tôn chỉ Phong trào
Thiếu Nhi Thánh Thể là một đoàn thể Công giáo tiến hành, một trường giáo dục chuyên biệt giúp thiếu nhi thăng tiến và thực hành sống đạo. Phong trào lấy tinh thần Đạo Binh Thánh Giá thời Trung cổ: thay vì bảo vệ thánh địa vật chất, Phong trào bảo vệ và tô điểm đền thờ thiêng liêng là tâm hồn các em, với vũ khí là Cầu Nguyện, Rước Lễ, Hy Sinh và Làm Tông Đồ.
Mục đích — Điều 2, Chương I Nội Quy Tổng Liên Đoàn nêu hai mục đích quấn quyện và bổ sung cho nhau, không thể thiếu một:
- Đào luyện thanh thiếu nhi về hai phương diện tự nhiên (con người kiện toàn về thể chất, tinh thần và nhân cách, có ý thức góp phần xây dựng xã hội) và siêu nhiên(Kitô hữu hoàn hảo, hiểu biết giáo lý, sống đạo trưởng thành, ý thức ơn gọi nên thánh và làm tông đồ).
- Đoàn ngũ hoá thiếu nhi để hướng dẫn các em truyền thông Tin Mừng, góp phần xây dựng xã hội theo tinh thần Tin Mừng.
Tôn chỉ — Điều 5 Nội Quy: Sống Lời Chúa và kết hợp với Chúa Giêsu Thánh Thể qua bốn phương thế, nhất là làm tông đồ cho giới trẻ, vì “người trẻ phải làm tông đồ trước tiên và trực tiếp cho giới trẻ” (Sắc lệnh Tông Đồ Giáo Dân, số 12).
- Thánh Kinh và Thánh Thể là nền tảng của Phong trào.
- Tôn sùng Mẹ Maria và cậy nhờ Mẹ dẫn đưa các em đến với Chúa.
- Noi gương các Thánh Tử Đạo Việt Nam.
- Sống gắn bó với Giáo Hội, yêu mến và vâng phục Đức Thánh Cha — vị thủ lãnh của Phong trào.
Hệ thống Ngành & Ý nghĩa Khăn Quàng TNTT
Khăn quàng TNTT là biểu tượng của tinh thần dâng hiến và trách nhiệm tông đồ. Dưới đây là bảng phân cấp các ngành trong Xứ Đoàn:
Màu hồng tượng trưng cho tâm hồn đơn sơ, trong trắng và vui tươi của các em.
Đội trưởng và đội phó có 1 viền đỏ.
Màu xanh mạ non diễn tả các em như một lá non trên cành cây đang vươn mình lớn dậy — màu của lứa tuổi hồn nhiên, ngây thơ, biểu tượng cho tâm tình luôn trông cậy vào cha mẹ và phó thác vào Chúa.
Đội trưởng và đội phó có 1 viền đỏ.
Màu khăn xanh biển tượng trưng cho một sức sống mạnh mẽ như trời xanh biển rộng và một hy vọng lớn lao cho tương lai của Giáo Hội và quê hương.
Đội trưởng và đội phó có 1 viền vàng.
Màu vàng nghệ tượng trưng cho bình minh đang ló dạng và toả sáng của lứa tuổi sắp vào đời, nhắc các em luôn thể hiện tinh thần vượt khó để chinh phục bản thân theo đường lối của Thiên Chúa.
Đội trưởng và đội phó có 1 viền đỏ.
Màu nâu như màu của đất, nơi dòng máu đức tin của các Thánh Tử Đạo Việt Nam đã đổ ra và chảy vào lòng đất mẹ — nói lên lòng trung thành với đất nước và tình yêu đối với Thiên Chúa, xứng đáng với tuổi hiệp sĩ hào hùng.
Đội trưởng và đội phó có 1 viền vàng.
Khăn Quàng Huynh Trưởng & Ban Điều Hành
Ngoài khăn của các ngành, Phong trào còn quy định khăn riêng cho những người phục vụ và hướng dẫn Đoàn Thiếu Nhi Thánh Thể:
Khăn đỏ không viền nói lên sự sửa soạn để trở thành Huynh Trưởng chính thức. Màu đỏ là màu của sự hy sinh và tràn đầy sức sống dám quên mình để tập phục vụ Chúa qua các em một cách vui tươi và hăng hái.
Màu đỏ là màu của máu, tượng trưng cho sự hy sinh hiến tế và gian khổ mà người Huynh Trưởng phải chấp nhận để hướng dẫn và dìu dắt các em đến với Chúa. Viền vàng tượng trưng cho niềm vui mừng và hy vọng.
Màu tím là màu của sự hãm mình hy sinh trong vui tươi và tràn đầy hy vọng; màu của sự "sẵn sàng", tự thân và tự huấn luyện để nhắc nhớ người Huấn Luyện Viên phải biết mình luôn hy sinh, phục vụ không quản ngại khó khăn.
Màu đỏ là màu của hy lễ và lòng hy sinh nhẫn nại phục vụ. Viền xanh nước biển — màu của Thiếu Nhi — nói lên lòng quảng đại phục vụ các em Thiếu Nhi của người Trợ Tá.
Màu đỏ là màu của hy lễ hiến tế và hy sinh phục vụ. Viền trắng — màu khăn của tuyên uý — tượng trưng sự trong sạch, sự nhẫn nại và lòng độ lượng của người Trợ Uý trong Phong trào.
Màu trắng là màu trong sạch, tượng trưng cho sự trong sáng tinh tuyền, niềm hy vọng và lòng cậy trông để dâng hiến cuộc đời làm hy tế và làm chứng tá cho Chúa và Giáo Hội. Vì vậy, Ngài sẽ là Người đại diện cho Chúa để hướng dẫn Đoàn Thiếu Nhi Thánh Thể.
Nguồn: bảng “Mẫu khăn quàng và các cấp hiệu trong Phong trào Thiếu Nhi Thánh Thể Việt Nam” — Liên đoàn Các Thánh Tử Đạo Việt Nam, Giáo phận Mỹ Tho.
Đó là bộ khung: một đoàn thể có mục đích rõ, có tôn chỉ rõ, có phẩm trật thể hiện ngay trên màu khăn. Phần còn lại của chương này là chuyện bộ khung ấy đã đến Việt Nam bằng đường nào, và đã sống ra sao trong một giáo xứ cụ thể bên bờ sông Tiền.
Phong trào đến từ đâu
Xứ Đoàn Chánh Toà không tự nghĩ ra cách làm của mình. Phần này lần ngược dòng: từ một hội cầu nguyện bên Pháp năm 1865, qua một sắc lệnh Toà Thánh năm 1910, tới cái tên Thiếu Nhi Thánh Thể Việt Nam năm 1965.
Từ Hội Tông Đồ Cầu Nguyện đến Nghĩa Binh Thánh Thể
Phong trào bắt nguồn từ Hội Tông Đồ Cầu Nguyện bên Pháp, do hai linh mục Léonard Cros và Henri Ramière khởi xướng năm 1865. Khi vào Việt Nam nhờ hai cha Léon Paliard và Paul Urureau, tinh thần Thánh Thể ấy dần tìm được hình thức sinh hoạt phù hợp với thiếu nhi. Đến năm 1929, Phong trào mang tên Nghĩa Binh Thánh Thể.
Thiếu Nhi Thánh Thể Việt Nam và giai đoạn tái lập
Năm 1965, Phong trào đổi thành Thiếu Nhi Thánh Thể Việt Nam và đưa phương pháp sinh hoạt trẻ vào như một phương cách giáo dục mới. Năm 1971, tài liệu huấn luyện được hoàn thiện; năm 1975, Phong trào ngưng mọi hoạt động; đến năm 2003được tái lập cho phù hợp hoàn cảnh mới. Danh xưng và phương pháp thay đổi, nhưng bản chất vẫn là giáo dục thiếu nhi về đức tin và hướng dẫn các em làm tông đồ.
Phong trào bén rễ tại Giáo phận Mỹ Tho
Theo bài “Quá trình hình thành và phát triển của TNTT GP. Mỹ Tho”, Phong trào Thiếu Nhi Thánh Thể tại Giáo phận Mỹ Tho bắt đầu hoạt động từ năm 2011. Cha Tuyên Uý Liên đoàn đầu tiên là cha Phêrô Nguyễn Ngọc Long, do Đức Giám mục Phaolô Bùi Văn Đọc bổ nhiệm. Khoá huấn luyện Huynh Trưởng đầu tiên diễn ra từ ngày 06/06 đến 10/06/2011 tại Trung tâm Mục vụ Giáo phận, với khoảng một trăm sa mạc sinh. Giai đoạn đầu, Mỹ Tho được các Huấn Luyện Viên thuộc Liên đoàn Anrê Phú Yên — Giáo phận Sài Gòn nâng đỡ, rồi dần hình thành Liên đoàn Các Thánh Tử Đạo Việt Nam — Giáo phận Mỹ Tho.
Sa mạc huấn luyện và sự hiệp thông với Xứ Đoàn Chánh Tòa
Liên đoàn Mỹ Tho lớn lên qua các sa mạc huấn luyện: Vươn Lên 2 năm 2012, Vươn Lên 3 năm 2013, Lên Đường 1 năm 2014, rồi khoá huấn luyện Trợ Uý đầu tiên cho quý dì Mến Thánh Giá Tân An năm 2015. Đến năm 2017, sa mạc Vươn Lên 4 quy tụ hơn 310 sa mạc sinh; Ban Chấp Hành mới của Liên đoàn ra mắt, và trưởng Phêrô Lê Tấn Phải của Xứ Đoàn Chánh Tòa được bầu làm Chủ tịch Liên đoàn nhiệm kỳ 2017 – 2020. Từ đây có thể thấy sự hiệp thông rõ rệt: Xứ Đoàn Chánh Tòa vừa đón nhận đường hướng từ Liên đoàn, vừa đóng góp nhân sự cho đời sống Phong trào của toàn Giáo phận Mỹ Tho.
Nguồn đối chiếu: bài “Quá trình hình thành và phát triển của TNTT GP. Mỹ Tho — Liên đoàn Các Thánh Tử Đạo Việt Nam”, tnttgioitremytho.com.
Ba mốc trong bảng trên trùng khít với ba mốc đã kể ở những chương khác, và sự trùng khít ấy không phải ngẫu nhiên. Thứ nhất: năm 1865, năm Hội Tông Đồ Cầu Nguyện được khởi xướng bên Pháp, cũng đúng là năm Cha Marc ngồi lập bản báo cáo sổ rửa tội của họ đạo Mỹ Tho — bản thống kê 646 giáo dân Bình Tạo, 743 Điều Hoà, 393 Họ Giồng mà Chương III còn giữ nguyên. Hai việc ở hai đầu địa cầu, không hề biết nhau, mà một trăm bốn mươi năm sau sẽ gặp nhau trong cùng một ngôi nhà thờ.
Thứ hai, và quan trọng hơn: một phong trào Thánh Thể dành cho thiếu nhi vốn không thể có trước năm 1910. Mãi đến ngày 8 tháng 8 năm 1910, dưới triều Đức Piô X, Toà Thánh mới ban sắc lệnh Quam Singulari cho phép trẻ em được rước lễ từ tuổi khôn thay vì phải đợi đến tuổi thiếu niên. Không có văn kiện đó thì bốn phương thế Cầu Nguyện, Rước Lễ, Hy Sinh, Làm Tông Đồ mất hẳn một chân. Và năm 1910 ấy, ở Mỹ Tho, cũng chính là năm ngôi thánh đường thứ ba hoàn thành — ngôi nhà thờ mà chín mươi lăm năm sau sẽ có một đoàn thiếu nhi quàng khăn đứng bên trong.
Thứ ba: năm 1965, năm Phong trào đổi tên thành Thiếu Nhi Thánh Thể Việt Nam, cũng là năm Công Đồng Vaticanô II ban hành Sắc lệnh Apostolicam Actuositatem về Tông Đồ Giáo Dân, ngày 18 tháng 11. Câu mà Nội Quy Phong trào trích làm tôn chỉ — “người trẻ phải làm tông đồ trước tiên và trực tiếp cho giới trẻ” — chính là số 12 của sắc lệnh ấy. Nói cách khác, tôn chỉ mà các Huynh Trưởng Chánh Toà đọc trong ngày sa mạc là một câu lấy nguyên từ một văn kiện Công Đồng ra đời cùng năm với cái tên các em đang mang.
Nhật ký Xứ Đoàn Chánh Toà
Từ đây là chuyện của riêng nơi này, kể theo đúng thứ tự đã xảy ra — từ mùa thu 2005 khi Cha sở mở lớp Huynh Trưởng đầu tiên, qua bốn đời Ban Điều Hành, đến ngày 12/12/2025.
Khoá Huấn Luyện Huynh Trưởng Đầu Tiên & Ngày Tái Lập Xứ Đoàn (2005)
Đoàn Thiếu Nhi Thánh Thể tại Giáo xứ Chánh Tòa đã vắng bóng trong sinh hoạt giáo xứ kể từ sau biến cố năm 1975. Đến mùa thu năm 2005, Cha sở Giacôbê Hà Văn Xung đứng ra tổ chức lớp huấn luyện Huynh Trưởng đầu tiên — không chỉ cho giáo xứ Chánh Tòa mà cho cả các giáo xứ trong Giáo hạt Mỹ Tho — mở đường cho Xứ Đoàn hồi sinh.
“Đoàn Thiếu Nhi Thánh Thể tại Giáo xứ Chánh Toà đã vắng bóng trong sinh hoạt của giáo xứ từ sau biến cố 1975. Nay đã đến lúc cho đoàn thể này hồi sinh theo trào lưu chung của đời sống Giáo Hội. Cha Sở Giacôbê đã tổ chức lớp huấn luyện các anh chị huynh trưởng Thiếu Nhi Thánh Thể cho giáo xứ & các giáo xứ trong Giáo Hạt Mỹ Tho.
Phần huấn luyện được thực hiện trong 6 ngày Chúa Nhật liên tiếp (từ CN 16/10/2005). Trong đó Chúa Nhật thứ sáu là ngày thực tập, và Chúa Nhật kế tiếp (4/12/2005) là ngày vào sa mạc. Trong ngày nầy các anh chị huynh trưởng được khảo hạch về các bài đã học. Kết thúc ngày sa mạc nầy là giờ Chầu Thánh Thể, trong đó có nghi thức làm phép khăn quàng & trao khăn. Cuối cùng là nghi thức sai đi với hành trang Lời Chúa.”
Nguồn: sổ tay ghi chép của Giáo xứ Chánh Tòa Mỹ Tho, trang đề ngày 16.10.2005 (bản chụp do giáo xứ cung cấp). Ghi chép này cũng xác nhận Cha Giacôbê Hà Văn Xung đã là Cha sở Chánh Tòa vào tháng 10 năm 2005.
Các Đời Cha Tuyên Uý Xứ Đoàn
Cha Tuyên Uý là linh mục được trao trách nhiệm linh hướng Xứ Đoàn. Dưới đây là các vị đã phục vụ Xứ Đoàn Các Thánh Tử Đạo Việt Nam từ ngày tái lập năm 2005 đến nay — nhấn vào tên để xem lý lịch đầy đủ:
| STT | Thời Gian | Cha Tuyên Uý |
|---|---|---|
| 1 | 2005 – 2009 | |
| 2 | 2010 – 2013 | |
| 3 | Giữa 2013 – đầu 2016 | |
| 4 | Cuối 2016 – 2019 | |
| 5 | 2019 – 2020 | |
| 6 | Cuối 2020 – đầu 2022 | |
| 7 | Đầu 2022 – 2023 | |
| 8 | 2023 – 2024 | |
| 9 | 2024 – 2026 | |
| 10 | 2026 – nay |
Ban Điều Hành Xứ Đoàn
Theo Điều 27 Nội Quy Thiếu Nhi Thánh Thể Việt Nam, các Ngành trong giáo xứ hợp thành Xứ Đoàn, do cha Tuyên Uý dẫn dắt với sự cộng tác của Ban Điều Hành. Ban Thường vụ gồm Xứ Đoàn Trưởng, một Phó đặc trách quản trị, một Phó đặc trách huấn luyện, một Thư ký và một Thủ quỹ; ngoài ra còn các trưởng ngành và các uỷ viên. Đoàn trưởng và hai đoàn phó do Hội đồng Huynh Trưởng Xứ Đoàn bầu lên; thư ký, thủ quỹ, các ngành trưởng và uỷ viên do ba vị này đề cử. Mọi huynh trưởng trong Ban Điều Hành đều phải được cha Tuyên Uý chấp thuận. Nhiệm kỳ là hai năm và được tái cử.
Điều 28 đặt thêm điều kiện: có chứng chỉ Huynh Trưởng cấp II trở lên, đã phục vụ Xứ Đoàn ít nhất một năm với tư cách huynh trưởng, và được cha Tuyên Uý chứng nhận tư cách, đạo đức cùng khả năng. Điều 29 xác định bốn trách nhiệm: báo cáo hành chánh lên cấp trên, phối hợp hoạt động các ngành, đại diện Xứ Đoàn đối ngoại, và đào tạo Trợ Tá, Dự Trưởng, Tông Đồ Đội Trưởng cùng bồi dưỡng các huynh trưởng.
Tại Chánh Tòa, hai chức phó quen được gọi theo lối địa phương là Phó nội vụ và Phó ngoại vụ, tương ứng với Phó đặc trách quản trị và Phó đặc trách huấn luyện trong Nội Quy. Vì Xứ Đoàn tái lập năm 2005 còn non trẻ, Ban Điều Hành trải qua nhiều lần gián đoạn. Nhật ký dưới đây ghi lại các giai đoạn ấy đúng như đã diễn ra.
Giai đoạn đầu — nhen nhóm lại tinh thần Thiếu Nhi Thánh Thể
Ban Điều Hành đầu tiên sau ngày tái lập được ghi lại dưới đây. Đây là guồng máy hình thành ngay sau ngày sa mạc 04/12/2005, khi lứa Huynh Trưởng vừa nhận khăn quàng phải bắt tay tổ chức sinh hoạt cho các em mà chưa có tiền lệ nào để dựa vào. Hai chức phó thời kỳ này do các thầy đảm nhiệm — một nét riêng của buổi đầu, khi Xứ Đoàn còn cần người có nền huấn luyện vững đứng ra gánh vác:
| STT | Chức vụ | Huynh Trưởng |
|---|---|---|
| 1 | Xứ Đoàn Trưởng | Trưởng Tôma Bùi Mạnh Khang |
| 2 | Xứ Đoàn Phó (nội vụ) | |
| 3 | Xứ Đoàn Phó (ngoại vụ) | |
| 4 | Thư Ký Đoàn | Cô Maria Nguyễn Ngọc Anh |
| 5 | Thủ Quỹ Đoàn | Cô Têrêsa Nguyễn Ngọc Kim Anh |
Nguồn: hồi ức của các Huynh Trưởng Xứ Đoàn, thu thập tháng 8/2026. Danh sách này chưa đối chiếu được với văn bản lưu của giáo xứ, và cũng chưa xác định được nhiệm kỳ bắt đầu — kết thúc chính xác. Riêng hai chức phó: người cung cấp ban đầu chỉ nhớ tên gọi cuối là Phải và Việt; bản khảo cứu đối chiếu với hồ sơ Ban Điều Hành giai đoạn 2013 – 2019 và nhận ra hai vị này về sau đảm nhiệm chức Xứ Đoàn Trưởng và Xứ Đoàn Phó nội vụ, nên ghi đầy đủ họ tên theo đó. Với trưởng Phêrô Lê Tấn Phải, Ban Điều Hành sau đó đã xác nhận quá trình phục vụ bắt đầu từ năm 2005. Với thầy Augustinô Võ Tấn Hoàng Việt thì vẫn là suy luận đối chiếu, chưa có xác nhận riêng — cần người trong cuộc xác minh lại.
Khoảng 2013 – 2019 — hợp nhất với Ban Giáo Lý
Sau một thời gian Xứ Đoàn và Ban Giáo Lý hoạt động song song rồi phối hợp qua lại, giáo xứ bước vào một giai đoạn kiện toàn quan trọng: tìm cách đặt sinh hoạt Thiếu Nhi Thánh Thể và chương trình giáo lý thiếu nhi dưới một nhịp điều hành chung. Đây là một chọn lựa có ý nghĩa, vì đời sống Xứ Đoàn không chỉ nằm ở sinh hoạt vòng tròn, trò chơi, chuyên môn hay nghi thức khăn quàng, mà còn gắn chặt với việc giáo dục đức tin thường xuyên cho các em. Khi hai mảng này được nối lại, Huynh Trưởng và Giáo Lý Viên có cơ hội cùng nhìn về một mục tiêu: đào luyện thiếu nhi trở thành Kitô hữu trưởng thành, biết sống đạo, biết tham dự phụng vụ và biết phục vụ trong tinh thần Phong trào.
Từ hướng đi đó, giáo xứ quyết định kiện toàn một Ban Điều Hành chung. Ban này vừa mang trách nhiệm tổ chức sinh hoạt Xứ Đoàn, vừa giữ vai trò nối kết với chương trình giáo lý, giúp các ngành và các lớp học không còn đứng tách rời nhau như hai hệ thống riêng biệt. Trong ký ức của nhiều huynh trưởng, đây là thời kỳ Xứ Đoàn có đường hướng rõ hơn, có người đại diện trong sinh hoạt đối nội, đối ngoại, và có khả năng phối hợp với cấp Liên đoàn trong các khoá huấn luyện, sinh hoạt giáo phận và những chương trình chung của Phong trào:
| STT | Chức vụ | Huynh Trưởng |
|---|---|---|
| 1 | Xứ Đoàn Trưởng | |
| 2 | Xứ Đoàn Phó (nội vụ) | |
| 3 | Xứ Đoàn Phó (ngoại vụ) |
Trong nhiệm kỳ này, Xứ Đoàn Trưởng Phêrô Lê Tấn Phải còn được tín nhiệm ở cấp giáo phận: tháng 07/2017, nhân khoá huấn luyện Vươn Lên 4 với hơn 310 sa mạc sinh, Ban Chấp Hành mới của Liên đoàn ra mắt Đức Cha và Huynh Trưởng đoàn, và trưởng Lê Tấn Phải được bầu làm Chủ tịch Liên đoàn Các Thánh Tử Đạo Việt Nam — Giáo phận Mỹ Tho, nhiệm kỳ 2017 – 2020. Chỉ trong năm tháng cuối năm 2017, Liên đoàn có thêm ba Xứ Đoàn mới được thành lập. (Nguồn: bài “Quá trình hình thành và phát triển của TNTT Giáo phận Mỹ Tho”, tnttgioitremytho.com, 26/11/2018)
Hai năm 2018 – 2019, Xứ Đoàn có thêm sự đồng hành của một nữ tu với vai trò Trợ Uý:
| STT | Chức vụ | Tu sĩ đồng hành |
|---|---|---|
| 1 | Trợ Uý Xứ Đoàn |
Ban Điều Hành này phục vụ đến năm 2019 thì từ nhiệm, và trưởng Têrêsa Lê Thanh Nhàn từ đó không còn sinh hoạt tại Xứ Đoàn Chánh Tòa — nhưng không rời Phong trào: trưởng đảm nhiệm chức Thư ký Liên đoàn Các Thánh Tử Đạo Việt Nam — Giáo phận Mỹ Tho suốt hai nhiệm kỳ liên tiếp 2020 – 2025 và 2025 – 2030. Như vậy nhiệm kỳ 2013 – 2019 của Xứ Đoàn Chánh Tòa đã góp cho Liên đoàn cấp giáo phận hai người: một Chủ tịch và một Thư ký.
Tuy nhiên, sự hợp nhất giữa Xứ Đoàn và Ban Giáo Lý đã không đi trọn đến hồi kết. Khi Ban Điều Hành từ nhiệm, cơ chế phối hợp chung mất đi điểm tựa; rồi bước ngoặt đại dịch Covid-19 làm sinh hoạt giáo xứ, lớp học giáo lý và sinh hoạt thiếu nhi bị gián đoạn trong một thời gian dài. Từ đó, tiến trình hợp nhất dần chững lại, không kịp hoàn thiện thành một mô hình bền vững. Giai đoạn 2013 – 2019 vì thế vừa là một dấu son của nỗ lực nối kết, vừa để lại một bài học: muốn Xứ Đoàn và chương trình giáo lý đi chung lâu dài thì cần một cơ cấu điều hành ổn định, có người kế thừa và có lộ trình giáo dục đức tin được ghi nhận rõ ràng.
2020 – 2024 — những năm vắng bóng Ban Điều Hành
Suốt năm năm, Xứ Đoàn không có Ban Điều Hành chính thức. Đây là một khoảng lặng dài trong lịch sử điều hành của Xứ Đoàn sau ngày tái lập: sinh hoạt vẫn còn, các lớp vẫn học, các em vẫn đến nhà thờ, nhưng thiếu một cơ cấu đứng giữa để nối kết, định hướng và chịu trách nhiệm chung. Công việc được chia đôi: trưởng Matthêu Lê Hoàng Thiên Phúc được giao trông coi sinh hoạt Thiếu Nhi Thánh Thể, còn thầy Augustinô Võ Tấn Hoàng Việt quản lý Ban Giáo Lý Thiếu Nhi của giáo xứ. Vì chưa có một Ban Điều Hành được nhìn nhận như đầu mối chung, hai phần việc này nhiều lúc vận hành song song hơn là cùng đi trong một đường lối thống nhất. Những việc lẽ ra cần được bàn bạc, phân công và ghi nhận theo hệ thống thì thường phải xử lý theo từng vụ, tuỳ hoàn cảnh, tuỳ người phụ trách và tuỳ nhu cầu trước mắt.
Dấu vết rõ nhất của giai đoạn này nằm ở chương trình giáo lý. Sách giáo lý và cách tổ chức chương trình học bắt đầu có sự thay đổi; mỗi ngành dần hình thành một chương trình riêng, phù hợp hơn với độ tuổi, khả năng tiếp nhận và nhịp sinh hoạt của từng nhóm. Việc phân ngành như thế tự nó không phải là điều xấu, vì giáo dục đức tin cho thiếu nhi cần biết tôn trọng từng lứa tuổi. Nhưng khi thiếu một Ban Điều Hành chung để điều phối, thiếu một người hoặc một nhóm có trách nhiệm ráp nối các chương trình ấy thành một lộ trình xuyên suốt, sự phân tách ban đầu dần trở thành khoảng cách. Mỗi ngành có thể lo tốt phần của mình, nhưng toàn thể giáo xứ lại chưa có một bộ giáo lý chung để bảo đảm các em đi từ ngành này sang ngành khác mà vẫn được đào luyện trong một mạch thống nhất.
Hệ quả ấy kéo dài đến hôm nay và trở thành một bài học lớn cho Xứ Đoàn: sinh hoạt có thể duy trì bằng thiện chí của từng người, nhưng giáo dục đức tin cần một chương trình chung, có định hướng, có người chịu trách nhiệm và có sự liên tục giữa các thế hệ. Những năm 2020 – 2024 vì thế không chỉ là thời kỳ vắng bóng Ban Điều Hành, mà còn là giai đoạn cho thấy rõ nhu cầu phải tái lập lại cơ cấu điều hành, thống nhất lại lộ trình đào luyện thiếu nhi và xây dựng một nền giáo lý chung cho toàn giáo xứ.
Tháng 6 năm 2025 — Ban Điều Hành trở lại theo thỉnh nguyện của Huynh Trưởng đoàn
Năm năm không có Ban Điều Hành là năm năm mỗi việc phải xử lý theo từng vụ. Không có ai đại diện Xứ Đoàn đối ngoại, không có ai đứng ra phân công giữa các ngành, và những khoá huấn luyện nội bộ thì tuỳ lúc tuỳ người. Các anh chị Huynh Trưởng là những người thấy rõ nhất chỗ trống ấy — vì chính họ phải bù vào.
Vì vậy, việc Ban Điều Hành trở lại không đến từ một quyết định áp xuống, mà xuất phát từ mong muốn và thỉnh nguyện của chính Huynh Trưởng đoàn. Sau khi các trưởng bày tỏ nguyện vọng, vào tháng 6 năm 2025, cha Tuyên Uý Phêrô Nguyễn Ngọc chính thức bổ nhiệm Ban Điều Hành mới với nhiệm kỳ hai năm theo Nội Quy. Sau sáu năm kể từ ngày ban cũ từ nhiệm năm 2019, Xứ Đoàn lại có một guồng máy đầy đủ năm chức vụ:
Trong thời kỳ này, Xứ Đoàn từng bước đi đến tình liên đới rộng hơn giữa các xứ đoàn với nhau, lớn lên mạnh mẽ qua nhiều chương trình chung. Các trưởng thuộc Ban Điều Hành được đưa đi huấn luyện tại Liên đoàn Giáo phận và Tổng Liên đoàn thuộc Tổng Giáo phận Sài Gòn, nhằm chuẩn bị nhân sự cho công cuộc xây dựng lại Xứ Đoàn sau hai mươi năm tái lập và phát triển.
Cùng với việc củng cố nhân sự, các trưởng phân công và xây dựng lại hệ thống phục vụ của Xứ Đoàn qua các ban chuyên trách: Ban Truyền thông - Kỹ thuật do trưởng Giuse Mai Hồng Phúc làm trưởng ban; Ban Môi trường do trưởng Maria Đoàn Nguyễn Phương Anh làm trưởng ban; Ban Y tế do trưởng Maria Đào Ngọc Nhã Trân làm trưởng ban; Ban Phụng vụ và Ban Trực do trưởng Têrêsa Trần Ngọc Tú Trân làm trưởng ban. Những phân nhiệm này nhằm giúp sinh hoạt được tổ chức rõ ràng hơn, từng bước tái xây dựng nề nếp điều hành theo tinh thần Nội Quy của Phong trào Thiếu Nhi Thánh Thể.
Đến dịp Trung Thu năm 2025, các trưởng cùng cha Tuyên Uý tổ chức hội chợ Trung Thu với sự góp mặt của các giáo xứ Nữ Vương Hoà Bình, Antôn, Bình Tạo, Giuse Lao Công và nhiều giáo xứ khách mời khác. Buổi Trung Thu diễn ra tốt đẹp và được ghi nhận như một trong những chương trình thành công nổi bật nhất trong hai mươi năm hình thành, tái lập và phát triển của Xứ Đoàn.
| STT | Chức vụ | Huynh Trưởng |
|---|---|---|
| 1 | Xứ Đoàn Trưởng | |
| 2 | Xứ Đoàn Phó (nội vụ) | |
| 3 | Xứ Đoàn Phó (ngoại vụ) | |
| 4 | Thư Ký Đoàn | |
| 5 | Thủ Quỹ Đoàn |
Trong phần định hướng sinh hoạt cuối năm 2025, trưởng Matthêu Lê Hoàng Thiên Phúc và trưởng Phêrô Lê Gia Huy đã đưa ý kiến và thúc đẩy việc đưa chương trình ngành Hiệp Sĩ cùng khăn Hiệp Sĩ vào sinh hoạt chính thức của Xứ Đoàn. Đây là bước chuẩn bị để hệ thống ngành được đầy đủ hơn, giúp các em lớn có môi trường tiếp tục đào luyện và phục vụ trong tinh thần Thiếu Nhi Thánh Thể.
Cũng trong hướng chuẩn bị nhân sự lâu dài, trưởng Matthêu Lê Hoàng Thiên Phúc, trưởng Phêrô Lê Gia Huy và trưởng Phêrô Nguyễn Phúc Khang cùng tham gia xây dựng chương trình đào tạo Huynh Trưởng Xứ Đoàn, nhằm tạo một lộ trình nội bộ rõ ràng hơn cho Dự Trưởng, Trợ Tá và các anh chị đang phục vụ các ngành.
Một ghi chú để người sau đối chiếu. Nguyện vọng tái lập đến từ Huynh Trưởng đoàn, đúng tinh thần Nội Quy; nhưng về hình thức thì cách tiến hành có vài chỗ chưa khớp. Điều 27 quy định Xứ Đoàn Trưởng và hai Đoàn Phó do Hội đồng Huynh Trưởng Xứ Đoàn bầu lên; thư ký, thủ quỹ và các ngành trưởng thì do ba vị ấy đề cử. Vai trò của cha Tuyên Uý Xứ Đoàn trong điều khoản này là chấp thuận. Còn việc bổ nhiệm Ban Thường vụ, theo Điều 28, thuộc thẩm quyền cha Tuyên Uý Liên đoàn. Lần tái lập này, cả năm chức vụ đều được bổ nhiệm thẳng. Nhiệm kỳ hai năm thì đúng Nội Quy; phần còn lại thì chưa.
Nhiệm kỳ này kết thúc sớm hơn dự định. Ngày 12/12/2025, nhân Đêm Thánh Ca “Ánh Sáng Hy Vọng” của Giáo hạt Mỹ Tho tổ chức tại Nhà thờ Chánh Tòa, Ban Điều Hành được cha Tuyên Uý cho ngưng nhiệm vụ. Tính đến nay Xứ Đoàn chưa có người đứng đầu Ban Điều Hành.
Và đây là chỗ quyển sách dừng lại — không phải ở một kết thúc, mà ở một chỗ còn dở. Chương I kết thúc bằng một Giáo hội một tỷ ba trăm triệu người và một vị Giáo hoàng mới đắc cử tháng 5 năm 2025. Chương II kết thúc bằng một thánh đường sắp cung hiến ở Ba Giồng, ngay trên nền đất các vị tử đạo. Chương III kết thúc bằng một ngôi nhà thờ vừa qua Năm Thánh trăm năm. Chương IV kết thúc bằng một Xứ Đoàn tròn hai mươi năm tái lập mà hiện chưa có người đứng đầu Ban Điều Hành. Bốn chương, bốn độ cao, cùng một dòng chảy — và cái dòng ấy đến hôm nay vẫn đang chảy, chưa đóng lại thành sử.
Ghi chú của bản khảo cứu: theo Điều 27, nhiệm kỳ Ban Điều Hành Xứ Đoàn là hai năm. Trong bốn giai đoạn kể trên, chỉ giai đoạn 2013 – 2019 đi trọn được nhiều nhiệm kỳ liên tiếp — cũng là giai đoạn duy nhất Ban Điều Hành được hình thành đúng quy trình bầu cử của Điều 27. Đây là điều dễ hiểu với một Xứ Đoàn mới tái lập năm 2005, và cũng là điều đáng ghi lại: một Ban Điều Hành do Hội đồng Huynh Trưởng bầu lên thì có chỗ dựa để đứng, còn một Ban Điều Hành được đặt vào thì cũng có thể được gỡ ra.
Dấu ấn để lại
Nhật ký dừng ở một chỗ dở dang. Nhưng dở dang không có nghĩa là mất, và phần này ghi lại những gì còn ở lại.
Ban Điều Hành tái lập tháng 6/2025 kết thúc nhiệm kỳ sớm hơn dự định. Nhưng một nhiệm kỳ ngắn không có nghĩa là một nhiệm kỳ trắng. Những gì các trưởng để lại đã kịp bén rễ vào nếp sinh hoạt của Xứ Đoàn, và không có quyết định nào gỡ được chúng ra: chương trình ngành Hiệp Sĩ cùng khăn Hiệp Sĩ được đưa vào sinh hoạt chính thức, giúp hệ thống ngành lần đầu đủ mặt; chương trình đào tạo Huynh Trưởng Xứ Đoàn vạch được một lộ trình nội bộ rõ ràng cho Dự Trưởng, Trợ Tá và các anh chị đang phục vụ các ngành; và hệ thống các ban chuyên trách — Truyền thông – Kỹ thuật, Môi trường, Y tế, Phụng vụ, Trực — cho Xứ Đoàn một guồng máy biết ai làm việc gì thay vì phải xử lý theo từng vụ như năm năm trước đó. Hội chợ Trung Thu 2025, với sự góp mặt của các giáo xứ Nữ Vương Hoà Bình, Antôn, Bình Tạo, Giuse Lao Công và nhiều giáo xứ khách mời, được ghi nhận là một trong những chương trình thành công nhất trong hai mươi năm hình thành và tái lập của Xứ Đoàn.
Và các trưởng không dừng lại. Sau ngày 12/12/2025, các anh chị vẫn tiếp tục phục vụ ở những chỗ không cần chức danh: hỗ trợ các vấn đề truyền thông của Xứ Đoàn, đồng hành với các lớp giáo lý, tiếp tục theo học và nâng cao chuyên môn — trưởng Matthêu Lê Hoàng Thiên Phúc và trưởng Batôlômêô Nguyễn Phúc Khang ở bậc cao học, trưởng Phêrô Lê Gia Huy ở bậc cử nhân — và giữ liên hệ với Phong trào ở cấp cao hơn, như trưởng Thiên Phúc trong vai trò Uỷ viên ban Phụng vụ Liên đoàn Giáo phận nhiệm kỳ 2025 – 2030. Đây không phải lần đầu Xứ Đoàn thấy điều này: năm 2019, khi Ban Điều Hành trước từ nhiệm, trưởng Têrêsa Lê Thanh Nhàn rời sinh hoạt tại Chánh Toà nhưng vẫn làm Thư ký Liên đoàn Giáo phận suốt hai nhiệm kỳ liên tiếp.
Đó có lẽ là dấu ấn thật của hai mươi năm này, và cũng là điều một bản khảo cứu nên ghi lại cho người sau. Chức vụ trong Xứ Đoàn thì có nhiệm kỳ, có ngày bổ nhiệm và có ngày ngưng. Nhưng việc phục vụ thì không có nhiệm kỳ. Trong những khoảng lặng dài nhất của Xứ Đoàn — năm năm 2020 – 2024 không có Ban Điều Hành, và quãng dừng bắt đầu từ cuối năm 2025 — sinh hoạt vẫn còn, các em vẫn đến nhà thờ, và vẫn có người đứng ra lo, không phải vì chức vụ buộc mình mà vì đã được sai đi thì không bỏ dở. Xứ Đoàn tái lập năm 2005 đã sống qua hai mươi năm bằng đúng thứ đó.
Chương này khép lại ở một dấu ba chấm chứ không phải một dấu chấm. Tính đến lúc bản khảo cứu được cập nhật, Xứ Đoàn Các Thánh Tử Đạo Việt Nam vẫn chưa có người đứng đầu Ban Điều Hành. Trang này sẽ được viết tiếp khi có người viết tiếp phần của mình.
Nguồn tra cứu của toàn bộ bản khảo cứu — kèm mã hồ sơ lưu trữ và cả những chỗ đã tìm mà không thấy — được ghi chi tiết ở trang Tư liệu tham khảo.